Λίγα λόγια για τη Λέσβο

Λέσβος, το νησί της Σαπφούς και του λυρικού ποιητή Αλκαίου. Πήρε το όνομά της από τον μυθικό ήρωα Λέσβο. Αποτελεί σημαντικό διοικητικό και πολιτισμικό κέντρο του βορειοανατολικού Αιγαίου. Η Λέσβος είναι το τρίτο μεγαλύτερο σε μέγεθος νησί της Ελλάδας, με δύο μεγάλους κόλπους, της Καλλονής και της Γέρας, που προσδίδουν το σχήμα της.

Η Λέσβος διαθέτει παραδοσιακούς οικισμούς που διατηρούν την αρχιτεκτονική τους φυσιογνωμία στη διάρκεια του χρόνου. Πρωτεύουσα του νησιού και κύριο λιμάνι είναι η Μυτιλήνη, μία πόλη με μακραίωνη ιστορία. Άλλοι σημαντικοί οικισμοί είναι η Καλλονή, ο Μόλυβος ή αλλιώς Μήθυμνα, ο Πολιχνίτος, ο Μανταμάδος, το Πλωμάρι και η Ερεσός.

Μανταμάδος και Μήθυμνα

Η θέση τους στον χάρτη

Αφού εντόπισες το νησί της Λέσβου, μπορείς να εντοπίσεις τους δύο οικισμούς του, με τους οποίους θα ασχοληθούμε σε αυτό το μάθημα;

Μανταμάδος

Ο Μανταμάδος αποτελεί μία κωμόπολη που βρίσκεται στο βορειοανατολικό τμήμα της Λέσβου. Είναι ευρέως γνωστός για ένα από τα μεγαλύτερα προσκυνήματα της Ορθοδοξίας, τη θαυματουργή εικόνα του Αρχαγγέλου Μιχαήλ γνωστού και ως Ταξιάρχη. Κάθε χρόνο στο μοναστήρι, την Κυριακή των Μυροφόρων γίνεται ένα μεγάλο πανηγύρι προς τιμή του Ταξιάρχη, που συγκεντρώνει πιστούς από όλη την Ελλάδα.

Μεγάλη ανάπτυξη γνώρισε ο οικισμός από τον 19ο αιώνα έως και τις αρχές του 20ου χάρη στην ανάπτυξη της βιομηχανίας και του εμπορίου. Βασικές δραστηριότητες των κατοίκων ήταν η καλλιέργεια της ελιάς, η κτηνοτροφία και η κατασκευή κεραμικών ειδών που τα εξήγαγαν στα μικρασιατικά παράλια και σε άλλες περιοχές.

Η οικονομική και πληθυσμιακή ανάπτυξη του οικισμού αποτυπώθηκε στο μέγεθος και τη μορφή του. Ο οικισμός είναι πυκνοδομημένος, με πολλά στενά και δαιδαλώδη λιθόστρωτα δρομάκια. Χαρακτηριστικοί είναι οι ψηλοί μαντρότοιχοι, με τη μεγάλη δίφυλλη αυλόπορτα, που προστάτευαν την κατοικία. Πίσω από τους ψηλούς μαντρότοιχους η κατοικία αναπτύσσεται σε άμεση εξάρτηση με τον αύλειο χώρο, με βοηθητικά κτίσματα και στεγασμένους χώρους όπως ο φούρνος, το αποχωρητήριο, αποθήκες και χώρους διαμονής για τα οικόσιτα ζώα.

Μήθυμνα

Ο οικισμός της Μήθυμνας ή αλλιώς Μόλυβος βρίσκεται στο βορειοδυτικό άκρο της Λέσβου. Πρόκειται για έναν παραδοσιακό οικισμό με μακραίωνη ιστορία από την εποχή του Χαλκού. Ο οικισμός είναι κτισμένος αμφιθεατρικά στην πλαγιά ενός λόφου πάνω στον οποίο δεσπόζει το μεσαιωνικό κάστρο. Η φρουριακή διάταξη του οικισμού γύρω από το κάστρο καθορίστηκε από την ανάγκη για προστασία από εξωτερικούς εισβολείς, στην οποία συνέβαλε και η μορφολογία του εδάφους με τις απότομες βραχώδεις κλίσεις.

Με την εγκατάσταση των Οθωμανών στο Μόλυβο το 1462, ο ιστορικός πυρήνας πύκνωσε. Οι γειτονιές διακρίνονταν σε χριστιανικούς και μουσουλμανικούς μαχαλάδες, αλλά και σε περιοχές υψηλών και χαμηλότερων κοινωνικών στρωμάτων. Η αγορά οργανώθηκε στο κέντρο του οικισμού, στην ίδια θέση που διατηρείται και σήμερα. Το άνω τμήμα της προς το κάστρο ήταν το μουσουλμανικό και το κάτω που οδηγούσε στο λιμάνι το χριστιανικό. Στην περιοχή της αγοράς συναντάμε σημαντικά δημόσια κτίρια, όπως το οθωμανικό τέμενος (σημερινό πολύκεντρο), το οθωμανικό λουτρό και τον Ιερό Ναό του Αγίου Παντελεήμονα.

Σημαντικό στοιχείο του δημόσιου χώρου, ως σημεία συνάντησης και κοινωνικής συναναστροφής, αποτελούσαν οι κρήνες «τσεσμέδες», που λειτουργούσαν έως τα μέσα του 20ου αιώνα, με αυτόνομες δεξαμενές νερού «χαζανέδες», καθώς δεν υπήρχε δίκτυο υδροδότησης.