Η αγγειοπλαστική παράδοση του Μανταμάδου

Οι αγγειοπλάστες της Μικράς Ασίας από νωρίς είτε ταξιδεύουν τακτικά είτε μεταναστεύουν στη Λέσβο, φέρνοντας μαζί τους τη δική τους τεχνογνωσία. Ιδιαίτερα μετά το 1922 είναι μεγάλος ο αριθμός των ελλήνων αγγειοπλαστών που ήρθαν στον Μανταμάδο ως πρόσφυγες “από απέναντι”. Από τον 19ο μέχρι και τα μέσα του 20ου αιώνα θα πρέπει να λειτουργούσαν τουλάχιστον 20 εργαστήρια μέσα στο χωριό και 44 στις παραλιακές περιοχές.  Όλα παρήγαγαν κεραμικά με πρώτη ύλη το υψηλής ποιότητας “ντόπιο” χώμα, το λινόχωμα. Τα κεραμικά πωλούνταν εντός του οικισμού, στα γύρω χωριά και τη Μυτιλήνη, αλλά και εκτός των ορίων του νησιού, σε μια ακτίνα που έφτανε μέχρι τη Θεσσαλονίκη, τον Πειραιά, την Αλεξανδρούπολη, τη Σμύρνη, το Αϊβαλί και την Κωνσταντινούπολη.

O Άγιος Στέφανος αποτελεί μικρό οικιστικό σύνολο που απέχει περίπου 10 χιλιόμετρα από τον Μανταμάδο. Έχει πάρει το όνομά του από την ομώνυμη βυζαντινή εκκλησία που σώζεται ακόμα, η οποία χρονολογείται περίπου τον 11ο αιώνα μ.Χ. Στην περιοχή ήδη από τα τέλη του 19ου αιώνα λειτουργούν πολλά εργαστήρια αγγειοπλαστικής. Αγγειοπλάστες που τον χειμώνα έμεναν στον Μανταμάδο, το καλοκαίρι μετακινούνταν στον Άγιο Στέφανο, όπου έστηναν από την αρχή και λειτουργούσαν τα εργαστήριά τους.

Αγγειοπλαστική παράδοση στον Μανταμάδο

Στο οπτικοακουστικό υλικό που ακολουθεί μπορείς να πάρεις πληροφορίες για την αγγειοπλαστική παράδοση του Μανταμάδου μέσα από προφορικές μαρτυρίες αγγειοπλαστών που εξακολουθούν να εξασκούν την τέχνη μέχρι σήμερα. Τις μαρτυρίες συμπληρώνει εικονική περιήγηση στο Μουσείο Κεραμικής Τέχνης που φιλοξενείται στο Πολύκεντρο Μανταμάδου:

(Για καλύτερη εμπειρία χρήσης, προτείνουμε να δεις την περιήγηση σε πλήρη οθόνη πατώντας επάνω με διπλό κλικ)

Δραστηριότητα

Αφού γνώρισες λίγα πράγματα για την παράδοση της αγγειοπλαστικής, μπορείς να βάλεις στη σωστή σειρά τις παρακάτω φωτογραφίες με τα βασικά στάδια κεραμικής;

Σύρε με τον κέρσορα τις εικόνες για να τις ταξινομήσεις σωστά. Πάτησε επάνω στις περιγραφές που υπάρχουν κάτω από τις εικόνες για να δεις όλο το κείμενο:

Δραστηριότητα

Από τα κεραμικά που κατασκευάζονται στον οικισμό, τα πλέον γνωστά είναι τα κουμάρια κ’μάρια. Πρόκειται για ένα είδος στάμνας που χρησιμεύει στην αποθήκευση και τη μεταφορά του νερού. Η φουφού χρησημοποιείται για το μαγείρεμα, το μαγκάλ’ για το ζέσταμα του σπιτιού, ενώ υπάρχουν και πιο ειδικής χρήσης κεραμικά όπως το καπνιστήρι για το κάπνισμα των μελισσών. Ακόμα, υπάρχουν θρησκευτικού είδους σκεύη όπως το θυμιατό που χρησιμοποιείται για το τελετουργικό του θυμιάματος ενώ το το ψηλό σκεύος καντήλι για το κερί των τάφων.

Πέρα από τα χρηστικά κεραμικά, στο Μανταμάδο φτιάχνονταν αγγεία που κατείχαν σημαντική θέση στην επιτέλεση εθίμων συνυφασμένων με τον κύκλο ζωής των Μανταμαδιωτών. Έτσι, η τακολμπίσια είναι η μεγάλη πήλινη μπανιέρα για το πρώτο μπάνιο του μωρού.

Στην παρακάτω δραστηριότητα μπορείς να γνωρίσεις αρκετά από τα κεραμικά σκεύη που κατασκευάζονται: